Recesja dziąseł – czy można ją cofnąć i kiedy potrzebny jest zabieg

Czy recesję dziąseł można cofnąć? Dziąsło, które się cofnęło, samo nie odrasta – ani po zmianie pasty, ani po płukankach. Usunięcie przyczyny może zatrzymać recesję, a odsłonięty korzeń można ponownie pokryć tylko zabiegiem chirurgicznym, który w wielu przypadkach daje przewidywalny efekt.

Na konsultacjach często słyszymy: „Zęby wydają się dłuższe”, „szyjka reaguje na zimno”, „widać ciemniejszy pasek przy dziąśle”. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest recesja dziąseł, skąd się bierze, kiedy wystarczy ją obserwować, a kiedy warto rozważyć zabieg – i na czym ten zabieg polega.

Recesja dziąseł – co to jest i jak ją rozpoznać

Recesja dziąseł to przesunięcie brzegu dziąsła w stronę korzenia, przez które odsłania się część korzenia zęba. Korzeń nie jest pokryty szkliwem, dlatego bywa nadwrażliwy, ma inny, zwykle bardziej żółty kolor i łatwiej się ściera.

Recesja jest bardzo częsta. W przeglądzie badań epidemiologicznych co najmniej jedno miejsce z recesją miało około 50% dorosłych w wieku 18–64 lat i około 88% osób po 65. roku życia. Występuje zarówno u osób, które dbają o higienę bardzo starannie, jak i u tych, które dbają o nią słabo.

Typowe objawy recesji:

• ząb wygląda na dłuższy niż sąsiednie,
• przy dziąśle widać pasek korzenia, czasem z wyczuwalnym „schodkiem”,
• szyjka zęba reaguje na zimno, słodkie lub szczotkowanie,
• między zębami przy dziąśle pojawiają się ciemne trójkąty,
• na szyjce zęba powstaje klinowaty ubytek.

Niewielka recesja często nie daje żadnych objawów i zauważa ją dopiero lekarz albo higienistka podczas wizyty.

Skąd się bierze recesja dziąseł – najczęstsze przyczyny

Recesja rzadko ma jedną przyczynę. Zwykle nakładają się na siebie budowa dziąsła i czynniki, które je drażnią lub obciążają.

• Cienkie dziąsło i cienka kość. Osoby z cienkim, delikatnym dziąsłem (tzw. cienki fenotyp) są bardziej narażone na recesję. To cecha wrodzona – nie wina pacjenta.
• Choroba przyzębia. Stan zapalny niszczy tkanki utrzymujące ząb, a gdy się goi, dziąsło często obkurcza się w stronę korzenia.
• Sposób szczotkowania. W badaniach z recesją najczęściej wiązano poziome szorowanie, twarde włosie, długie i częste szczotkowanie. Dowody nie są jednoznaczne, ale lekarze zwykle zalecają miękką szczoteczkę i delikatną technikę.
• Ustawienie zębów i leczenie ortodontyczne. Zęby wysunięte poza obrys kości są bardziej narażone na recesję. W przeglądzie badań zęby mocniej wychylone do przodu podczas leczenia ortodontycznego miały w większości badań częściej recesję, choć różnice były zwykle niewielkie.
• Wypełnienia, korony i licówki przy dziąśle. Nieszczelne lub zbyt grube brzegi sprzyjają gromadzeniu płytki i stanom zapalnym.
• Inne czynniki: palenie tytoniu, kolczyk w wardze lub języku, wysoko przyczepione wędzidełko, zgrzytanie zębami.

Ustalenie przyczyny to pierwszy krok leczenia. Bez tego recesja może się dalej powiększać, a nawet po udanym zabiegu częściowo wrócić.

Czy recesja dziąseł może się cofnąć sama?

Nie. Utraconej tkanki dziąsła organizm sam nie odbudowuje. Czasem po wyleczeniu stanu zapalnego brzeg dziąsła się wygładza i obkurcza obrzęk – może to wyglądać na niewielką poprawę, ale korzeń, który był odsłonięty, pozostaje odsłonięty.

W internecie można znaleźć pasty, płukanki, oleje i suplementy, które mają „odbudować dziąsła”. Nie ma badań, które by to potwierdzały. Takie środki mogą pomóc w kontroli płytki lub zmniejszyć nadwrażliwość, ale nie pokryją korzenia.

Co realnie daje leczenie zachowawcze, czyli bez operacji:

• może zatrzymać recesję, jeśli usunie się przyczynę (zmiana techniki szczotkowania, leczenie stanu zapalnego, wymiana nieszczelnego wypełnienia),
• może zmniejszyć nadwrażliwość szyjek – pasty do zębów wrażliwych, lakiery, czasem wypełnienie ubytku przy szyjce,
• nie przywróci dziąsła tam, gdzie go już nie ma.

Czy nieleczona recesja dziąseł się powiększa?

Często tak. W przeglądzie systematycznym badań, w których recesji nie leczono przez co najmniej 2 lata, około 78% miejsc z recesją się pogłębiło, a u obserwowanych pacjentów liczba recesji wzrosła o mniej więcej 79%. Co ważne, dotyczyło to osób z dobrą higieną jamy ustnej.

Nie oznacza to, że każda recesja wymaga operacji. Według przeglądu przygotowanego na światowe warsztaty klasyfikacyjne Amerykańskiej Akademii Periodontologii i Europejskiej Federacji Periodontologii (2018) przy braku dolegliwości i zmian chorobowych właściwym podejściem jest zwykle kontrola danego miejsca: zmierzyć recesję, ocenić grubość dziąsła i sprawdzać, czy się zmienia.

Kiedy recesję dziąseł wystarczy obserwować, a kiedy warto rozważyć zabieg

Na konsultacji lekarz mierzy głębokość recesji, ocenia grubość i szerokość dziąsła, sprawdza, czy nie ma stanu zapalnego, i pyta, co przeszkadza pacjentowi. Na tej podstawie proponuje obserwację albo zabieg.

O wyborze zawsze decyduje lekarz po badaniu, razem z pacjentem.

Jak można pokryć recesję dziąseł – metody chirurgiczne

Zabiegi pokrywania recesji należą do tzw. chirurgii plastycznej przyzębia. Wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym, na zdrowych, czystych dziąsłach – dlatego zwykle poprzedza je higienizacja.

Najczęściej stosuje się:

• płat przesunięty koronowo – lekarz delikatnie odpreparowuje dziąsło i przesuwa je tak, by przykryło odsłonięty korzeń,
• technikę tunelową – dziąsło unosi się bez nacinania brodawek między zębami, a pod nie wprowadza przeszczep; często wybiera się ją przy kilku recesjach obok siebie,
• metodę Zucchellego – odmianę płata przesuniętego koronowo do pokrywania kilku sąsiednich recesji.

Przy każdej z tych metod pod dziąsło można dodać przeszczep tkanki łącznej, pobierany zwykle z podniebienia, albo materiał kolagenowy, który zastępuje przeszczep. Czasem stosuje się też preparat z białek matrycy szkliwa.

Co mówią badania:

• W dużym przeglądzie systematycznym 51 badań klinicznych najlepsze wyniki przy pojedynczych recesjach dawało połączenie płata przesuniętego koronowo z przeszczepem tkanki łącznej – częściej niż inne metody pozwalało pokryć korzeń całkowicie.
• Przegląd Cochrane z 2018 r. (48 badań) potwierdza, że przeszczep tkanki łącznej daje niewielką przewagę, gdy oprócz pokrycia korzenia chcemy też pogrubić dziąsło. Płat przesunięty koronowo sam lub z biomateriałami również jest skuteczny.

Metodę dobiera się do rodzaju recesji, grubości dziąsła i liczby zębów. Ceny poszczególnych zabiegów znajdziesz na stronie pokrycie recesji i chirurgia dziąseł w LumiDent.

Czy pokrycie recesji zawsze daje pełny efekt?

Nie zawsze. Najważniejszym czynnikiem jest to, czy wokół zęba nie doszło do utraty kości i przyczepu między zębami:

• gdy przyczep między zębami jest zachowany, całkowite pokrycie korzenia jest często możliwe,
• gdy jest częściowo utracony, pełne pokrycie bywa możliwe, ale rzadziej – często korzeń udaje się pokryć tylko częściowo,
• gdy utrata między zębami jest duża, pełne pokrycie zwykle nie jest możliwe – zabieg może jednak pogrubić dziąsło i zatrzymać dalsze cofanie.

To podejście opisuje klasyfikacja recesji Cairo, którą stosuje się dziś na całym świecie. Na wynik wpływają też palenie tytoniu, higiena oraz to, czy przyczyna recesji została usunięta.

Dla kogo zabieg pokrycia recesji nie jest dobrym pomysłem – przynajmniej na razie

• gdy w jamie ustnej jest aktywny stan zapalny dziąseł – najpierw potrzebna jest higienizacja i leczenie,
• gdy recesja jest wynikiem nieleczonej choroby przyzębia, która nadal postępuje,
• przy intensywnym paleniu – palenie wyraźnie pogarsza gojenie i wyniki zabiegu,
• przy nieuregulowanej cukrzycy lub przy niektórych lekach – potrzebna jest konsultacja z lekarzem prowadzącym,
• gdy przyczyna nadal działa (np. szorowanie twardą szczoteczką), a pacjent nie jest gotowy jej zmienić.

To informacje ogólne. Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz po badaniu.

Jak zatrzymać recesję dziąseł na co dzień

• Używaj miękkiej szczoteczki i nie dociskaj jej mocno. Szczotkuj ruchami od dziąsła w stronę zęba lub małymi okrężnymi ruchami, nie poziomym szorowaniem.
• Czyść przestrzenie międzyzębowe nicią lub szczoteczkami międzyzębowymi – delikatnie, bez wciskania w dziąsło.
• Przy nadwrażliwości stosuj pastę do zębów wrażliwych.
• Chodź na regularną higienizację zębów i kontrole – usunięcie kamienia i płytki zmniejsza stan zapalny, który sprzyja recesji.
• Jeśli zgrzytasz zębami, zapytaj lekarza o szynę na noc.
• Jeśli planujesz leczenie ortodontyczne, poproś o ocenę dziąseł przed założeniem aparatu.

Leczenie recesji dziąseł w LumiDent

W LumiDent na Ursynowie zabiegi chirurgii periodontologicznej, w tym pokrycie recesji i pogrubienie dziąsła, wykonuje lek. dent. Orest Shtuka – lekarz dentysta z praktyką od 2000 r., który zajmuje się chirurgią stomatologiczną, implantologią i periodontologią chirurgiczną. Rozmawia z pacjentami po polsku, ukraińsku i rosyjsku.

Jak wygląda leczenie:

1. Konsultacja – badanie dziąseł, pomiar recesji, w razie potrzeby zdjęcie RTG. Lekarz wyjaśnia przyczynę recesji i mówi, czy wystarczy obserwacja, czy warto rozważyć zabieg.
2. Przygotowanie – higienizacja, leczenie stanu zapalnego, instruktaż szczotkowania.
3. Zabieg – w znieczuleniu miejscowym, metodą dobraną do rodzaju recesji. Koszt poznajesz przed zabiegiem.
4. Gojenie i kontrola – zalecenia na piśmie, szwy zwykle zdejmuje się po 10–14 dniach, a pełne dojrzewanie tkanek trwa kilka miesięcy.

Chcesz sprawdzić, czy Twoja recesja wymaga leczenia? Umów konsultację online lub zadzwoń: +48 732 205 427. Przyjmujemy od poniedziałku do soboty w godz. 10:00–21:00, ul. Alternatywy 7 lok. U5, 02-775 Warszawa.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze stomatologiem.