Wkłady ceramiczne inlay, onlay, overlay – dlaczego to nie „plomby ceramiczne” i kiedy się je stosuje

To, co często nazywa się „plombami ceramicznymi”, to w rzeczywistości wkłady ceramiczne inlay, onlay i overlay. Wykonuje je pracownia protetyczna na podstawie skanu lub wycisku zęba, a lekarz przykleja je do zęba. To wytrzymalszy i trwalszy zamiennik plomby w zębach bocznych z dużym ubytkiem.

Pacjenci często słyszą na konsultacji trzy niejasne słowa – inlay, onlay, overlay – i nie wiedzą, czym to się różni od plomby i dlaczego kosztuje więcej. W tym artykule wyjaśniamy, czym wkład ceramiczny różni się od plomby, korony i licówki, czym różnią się trzy rodzaje wkładów, co mówią o nich badania i kiedy wkład jest naprawdę potrzebny.

Wkład ceramiczny to nie plomba – na czym polega różnica

Plombę lekarz wykonuje bezpośrednio w ustach. Nakłada kompozyt warstwami w opracowany ząb i każdą warstwę utwardza światłem. To szybkie, jedna wizyta, ale przy dużych ubytkach kompozyt ma ograniczenia: przy utwardzaniu lekko się kurczy, a dużą powierzchnię żującą z guzkami i punktami styku z sąsiednimi zębami trudniej dokładnie odbudować bezpośrednio w ustach.

Wkład ceramiczny powstaje poza ustami. Lekarz opracowuje ząb i odwzorowuje jego kształt, a technik dentystyczny wykonuje na tej podstawie dokładny element z ceramiki, który wypełnia ubytek. Przykleja się go do zęba specjalnym cementem kompozytowym, dzięki czemu tworzy z zębem jedną całość. W LumiDent wkłady wykonujemy z tlenku cyrkonu – jednej z najwytrzymalszych ceramik stomatologicznych.

Dlatego określenie „plomba ceramiczna” nie jest do końca trafne. Czasem tak nazywa się też zwykłą plombę kompozytową z wypełniaczem ceramicznym – ale to wciąż plomba zakładana w ustach. Jeśli na konsultacji słyszysz o „ceramice”, warto dopytać, czy chodzi o wkład z pracowni.

Wkład ceramiczny, korona i licówka – co do czego

Wszystkie trzy powstają w pracowni, ale służą czemu innemu:

• Korona pokrywa cały ząb. Zakłada się ją, gdy ząb jest mocno zniszczony i wkład już go nie utrzyma. Pod koronę ząb szlifuje się ze wszystkich stron.
• Licówka to cienka płytka na przednią powierzchnię zębów przednich, w strefie uśmiechu. Nie pokrywa całego zęba, tylko zmienia jego kształt i kolor.
• Wkład ceramiczny odbudowuje część zęba – zwykle bocznego – gdy ubytek jest za duży na plombę, ale ząb nie wymaga jeszcze korony.

Wkłady ceramiczne inlay, onlay i overlay – czym się różnią

Trzy rodzaje wkładów ceramicznych różnią się tym, jaką część zęba odbudowują:

• Inlay – wkład wewnątrz zęba. Wypełnia ubytek między guzkami, same guzki pozostają własne. Sprawdza się, gdy ściany zęba są mocne.
• Onlay – nakład pokrywający jeden lub kilka guzków. Wybiera się go, gdy guzek jest osłabiony, odłamany albo jego ściana jest zbyt cienka, by wytrzymać siły żucia.
• Overlay – nakład na całą powierzchnię żującą, pokrywający wszystkie guzki. To rozwiązanie pośrednie między onlayem a koroną: ząb jest chroniony od góry, ale jego ścian bocznych zwykle nie szlifuje się dookoła, jak pod koronę.

Który wariant będzie odpowiedni, lekarz decyduje dopiero po usunięciu starej plomby i próchnicy – rzeczywista wielkość ubytku często widoczna jest dopiero wtedy.

Wkład ceramiczny, plomba i korona – porównanie

Najważniejsze: wkład ceramiczny to droższy, ale wytrzymalszy i trwalszy zamiennik plomby – tam, gdzie plomba jest już na granicy możliwości, a korona nie jest jeszcze konieczna. Aktualne ceny wkładów i koron znajdziesz na stronie wkłady ceramiczne inlay, onlay, overlay i korony w LumiDent.

Co mówią badania o wkładach ceramicznych

• Trwałość. W metaanalizie z 2016 roku (14 badań z obserwacją dłuższą niż 5 lat) szacowany odsetek zachowanych ceramicznych wkładów inlay, onlay i overlay wyniósł 92–95% po 5 latach i 91% po 10 latach. Badania dotyczyły głównie ceramiki szklanej i porcelany skaleniowej. Najczęstszym problemem były złamania i odpryski ceramiki (około 4%), rzadziej powikłania ze strony miazgi (około 3%), próchnica wtórna i odklejenie (około 1%).
• Ile tkanek zostaje. W badaniu laboratoryjnym na modelach zębów bocznych pod wkład MOD (na trzech powierzchniach) usuwano około 27% korony zęba, a pod koronę – około 68–76%. To główny argument za wkładem, jeśli ząb na to pozwala.
• Ceramika czy wkład kompozytowy. Wkłady bywają też kompozytowe. W przeglądzie badań z lat 2004–2013 średni odsetek powodzeń był nieco wyższy dla uzupełnień ceramicznych niż kompozytowych (około 96% wobec 93%), choć w przeglądzie systematycznym badań randomizowanych dowody na przewagę ceramiki oceniono jako ograniczone.

Innymi słowy: przy właściwych wskazaniach wkład ceramiczny może służyć wiele lat – w badaniach 9 na 10 wkładów pozostawało w zębie po 10 latach. Jego trwałość zależy od trafnie dobranych wskazań, sposobu przyklejenia i późniejszej higieny.

Kiedy wkład ceramiczny jest dobrym wyborem

Lekarz zwykle proponuje wkład ceramiczny, gdy:

• ubytek jest duży – np. po usunięciu rozległej próchnicy lub starej plomby na dwóch–trzech powierzchniach zęba bocznego;
• guzek jest odłamany lub osłabiony – onlay lub overlay pokrywa go i zmniejsza ryzyko pęknięcia zęba;
• ząb jest po leczeniu kanałowym – taki ząb jest bardziej kruchy, a zęby boczne często potrzebują ochrony guzków;
• stara duża plomba jest nieszczelna, pod spodem jest próchnica albo w ścianach widać pęknięcia;
• zależy Ci na trwałym uzupełnieniu zamiast dużej plomby, którą z czasem prawdopodobnie trzeba będzie wymienić.

Jak chroni się ząb po leczeniu kanałowym, piszemy szerzej na stronie leczenie kanałowe w LumiDent i w artykule czy leczenie kanałowe boli.

Kiedy wkład ceramiczny nie jest potrzebny lub się nie sprawdzi

• Mały ubytek. Jeśli zwykła plomba dobrze go zamknie, wkład często nie da wyraźnej korzyści – za to więcej szlifowania, dwie wizyty i wyższą cenę. Takie ubytki leczymy w ramach leczenia próchnicy i wypełnień.
• Ząb jest zniszczony bardziej, niż utrzyma wkład. Przy cienkich lub głęboko pękniętych ścianach lekarz zaproponuje koronę, czasem z wkładem koronowo-korzeniowym.
• Nieleczona próchnica innych zębów lub stan zapalny dziąseł. Najpierw trzeba je wyleczyć: wkład ceramiczny przykleja się do suchego, zdrowego zęba, a krwawiące dziąsło w tym przeszkadza.
• Brzeg ubytku głęboko pod dziąsłem. Trudno wtedy pewnie odizolować ząb do klejenia, więc lekarz może wybrać inne rozwiązanie.
• Nasilone zgrzytanie zębami (bruksizm). Nie zawsze jest to przeciwwskazanie, ale lekarz może dodatkowo zalecić szynę relaksacyjną na noc.

Jak zakłada się wkład ceramiczny – krok po kroku

1. Konsultacja i zdjęcie. Lekarz bada ząb, w razie potrzeby wykonuje zdjęcie RTG i wyjaśnia, czy sprawdzi się inlay, onlay, overlay, czy lepsza będzie korona – oraz ile to będzie kosztować.
2. Opracowanie zęba w znieczuleniu miejscowym: usunięcie próchnicy i starej plomby, w razie potrzeby wzmocnienie dna ubytku i nadanie mu kształtu pod wkład.
3. Skan 3D lub wycisk i dobór koloru.
4. Plomba tymczasowa zamyka ząb, gdy w pracowni powstaje wkład.
5. Druga wizyta: lekarz usuwa plombę tymczasową, sprawdza dopasowanie, punkty styku z sąsiednimi zębami i kolor, a następnie przykleja wkład cementem kompozytowym.
6. Polerowanie i kontrola zgryzu, w razie potrzeby wizyta kontrolna.

Między wizytami mija zwykle od kilku dni do dwóch tygodni. W tym czasie lepiej nie odgryzać twardych rzeczy i nie żuć klejących pokarmów po stronie z plombą tymczasową.

Jak dbać o wkład ceramiczny

• Myj zęby dwa razy dziennie i używaj nici lub szczoteczek międzyzębowych – przy brzegu wkładu, jak przy brzegu każdego uzupełnienia, może pojawić się próchnica.
• Przychodź na higienizację i przeglądy: lekarz sprawdza, czy brzegi szczelnie przylegają.
• Jeśli zgrzytasz zębami, powiedz o tym lekarzowi – szyna na noc chroni i wkład, i własne zęby.
• Nie gryź lodu, orzechów w skorupkach ani innych bardzo twardych rzeczy.

Po osadzeniu ząb może przez kilka dni reagować na zimno. Jeśli nadwrażliwość nie mija lub narasta albo pojawia się ból przy nagryzaniu, skontaktuj się z kliniką.

Wkłady ceramiczne w LumiDent

W LumiDent na Ursynowie wkłady ceramiczne inlay, onlay i overlay wykonuje pracownia protetyczna z tlenku cyrkonu na podstawie skanu 3D lub wycisku zęba, a zakładamy je zwykle w dwóch wizytach. Zanim zaczniemy, lekarz wyjaśnia, które rozwiązanie pasuje do Twojego zęba – plomba, wkład czy korona – i podaje koszt.

Wkłady i korony wykonuje:

• Rusłan Osmanov, lekarz dentysta – praktyka od 2016 r.; stomatologia zachowawcza, endodoncja, protetyka i implantologia. Przyjmuje po polsku, angielsku, rosyjsku i ukraińsku.

Jeśli interesują Cię uzupełnienia ceramiczne zębów przednich, przeczytaj nasz artykuł czy licówki niszczą zęby.

Duża stara plomba, odłamany ząb albo ząb po leczeniu kanałowym? Umów konsultację online lub zadzwoń: +48 732 205 427. Przyjmujemy od poniedziałku do soboty w godz. 10:00–21:00, ul. Alternatywy 7 lok. U5, 02-775 Warszawa.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze stomatologiem.